Artykuł Alternatywy dla odwoływania rozpraw w trakcie lockdown’u pochodzi z serwisu Kancelaria Prawna Certus.

Artykuł Czy pracodawca może pytać pracownika o plany urlopowe? pochodzi z serwisu Kancelaria Prawna Certus.

Faktem o charakterze notoryjnym jest, że w Polsce aktualnie nie ma obowiązkowego programu szczepień przeciwko grypie. Podobnie jak nie ma prawnych możliwości „przymuszenia” pracowników do tego rodzaju szczepienia.

Publiczny program szczepień przeciwko grypie obejmuje wyłącznie grupy podmiotów wskazywane przez Głównego Inspektora Sanitarnego w corocznym komunikacie – Program Szczepień Ochronnych (wydawany w oparciu o przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). Aktualnie takim programem szczepień przeciwko grypie objęci są m. in. pracownicy ochrony zdrowia czy osoby mające bliski kontakt zawodowy lub rodzinny z dziećmi w wieku do ukończenia 6 miesiąca życia oraz z osobami w wieku podeszłym lub przewlekle chorymi (w ramach realizacji strategii kokonowej szczepień).

Pomimo braku jednoznacznie na to wskazujących regulacji prawnych również część pracodawców jest zobowiązana do wprowadzenia takiego obowiązkowego programu szczepień przeciwko grypie. Takie zobowiązanie wywodzić bowiem należy z przepisów Kodeksu Pracy odnoszących się do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. I tak, zgodnie z art. 222 (1) k.p.: W razie zatrudniania pracownika w warunkach narażenia na działanie szkodliwych czynników biologicznych pracodawca stosuje wszelkie dostępne środki eliminujące narażenie, a jeżeli jest to niemożliwe – ograniczające stopień tego narażenia, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki.

Każdorazowo zatem gdy w samym miejscu pracy występuje zagrożenie ze strony szkodliwych czynników biologicznych pracodawca winien podjąć kroki w kierunku minimalizacji tego zagrożenia. Za tego rodzaju szkodliwy czynniki biologicznym uznawany jest z kolei m.in. wirus grypy. Rodzaje takich szkodliwych czynników określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 Kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki.

W kontekście tej regulacji i aktualnej sytuacji epidemiologicznej aktualizacja ochrony ryzyka zawodowego wśród pewnych grup zawodowych i z uwzględnieniem warunków w danym miejscu pracy, może powodować konieczność wprowadzenia obowiązkowego programu szczepień. W przypadku wprowadzenia na komentowanej podstawie obowiązku szczepień,  jakkolwiek pracownik w dalszym ciągu nie mógłby zostać zmuszony do poddania się takiemu szczepieniu, to brak szczepienia po pierwsze mógłby uprawniać do odmowy dopuszczenia do pracy, a w dalszej perspektywie nawet poważniejszych konsekwencji, w tym rozwiązania umowy o pracę.

Autor tekstu: adw. Weronika Luty

Artykuł Czy pracodawca ma prawo zwolnić pracownika za brak szczepienia p-ko grypie? pochodzi z serwisu Kancelaria Prawna Certus.

Problem ten rozważać należy na dwóch płaszczyznach: pierwszej – dotyczącej uznanych w obowiązującym porządku prawnym form czynności prawnych, oraz drugiej – skutków niezachowania odpowiedniej formy czynności prawnej.
Odnosząc się kolejno do tych kwestii, zacząć trzeba od wymienienia podstawowych form czynności prawnych, obowiązujących w codziennym porządku prawnym:
1. formy pisemnej,
2. formy dokumentowej,
3. formy elektronicznej.

Forma elektroniczna
Przewrotnie wydaje się, że aktualnie najbardziej rozpowszechnioną formą powinna być forma elektroniczna. Niestety, ale wedle litery prawa, potoczne rozumienie tego zagadnienia – wskazujące na przesłanie dokumentacji w formie skanu za pośrednictwem wiadomości e-mail czy nawet posłużenie się coraz bardziej popularną platformą EPUAP – nie spełnia ustawowych wymogów tej formy czynności prawnych. W sensie prawnym forma elektroniczna wymaga bowiem posłużenia się tzw. kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Z uwagi na brak powszechności dysponowania tego rodzaju kwalifikowanego podpisu elektronicznego – w ramach niniejszego artykułu pozwolę sobie pominąć bardziej szczegółowe rozwinięcie tej kwestii.

 Forma dokumentowa
Przytoczony przykład przesłania zeskanowanej umowy (czy równie dobrze każdego innego rodzaju oświadczenia) w formie wiadomości e-mail spełnia natomiast wymogi formy dokumentowej. Dla zachowania formy dokumentowej wystarczającym jest bowiem zamieszczenie oświadczenia na jakimkolwiek nośniku danych (niekoniecznie papierze). Z uwagi na powyższe z formą dokumentową będziemy mieli do czynienia, zarówno w przytoczonych przykładach wiadomości e-mail, platformy EPUAP, ale nawet w przypadku wiadomości SMS. Wystarczy aby złożone oświadczenie czy ustalone przez strony warunki umowy znalazły swoje odzwierciedlenie na trwałym nośniku.

Forma pisemna
Spośród wskazanych powyżej form czynności prawnych – formę pisemną wyróżniać będzie natomiast, jakże istotna cecha, w postaci własnoręcznego podpisu. Owa własnoręczność wymaga, aby znak graficzny składający się na dany podpis umożliwiał jednocześnie jednoznaczną identyfikację osoby składającej ten podpis – co w najbardziej prostym ujęciu będzie oznaczało konieczność po prostu złożenia podpisu pod oryginałem dokumentu. Z powodu wspomnianej własnoręczności, wymogów formy pisemnej nie będzie spełniać skan podpisu (skan dokumentu i przesłanie go w formie wiadomości e-mail) ani jego kopia czy posłużenie się tzw. faksymile (pieczątką z wzorem podpisu). Brak własnoręczności podpisu w przytoczonych w zdaniu poprzednim przykładach powoduje, że kwalifikować będziemy je jako formę dokumentową. Na marginesie jedynie zauważyć należy, że ciekawym zagadnieniem pojawiającym się na tym gruncie jest zagadnienie składania podpisów posługując się tabletem – rozważania te ponownie wykraczają jednak już poza ramy niniejszego artykułu i wymagają znacznie bardziej złożonej analizy.

W jaki sposób winniśmy zatem aktualnie funkcjonować, komunikować się z kontrahentami i zawierać czynności prawne?

Przede wszystkim trzeba pamiętać, że tylko w stosunku do niektórych czynności ustawa lub – co równie istotne – warunki konkretnej umowy, wprost wymagają zachowania formy pisemnej. Przykładem takich kontraktów w stosunku do których pisemność powinna być zachowana może być umowa o pracę czy umowa najmu nieruchomości zawarta na czas dłuższy niż rok.

Nie zawsze jednak brak zachowania danej formy będzie się łączył z nieważnością czynności prawnej – tutaj ponownie rozstrzygające jest brzmienie przepisu ustawy lub warunków konkretnej umowy (jak np. powszechnie stosowana w obrocie prawnym klauzula „Zmiana, uzupełnienie lub rozwiązanie umowy wymaga, pod rygorem nieważności, zachowania formy pisemnej”). Zaniechanie spełnienia wymogów określonej formy czynności prawnej powodować może, właśnie w zależności od przepisów prawnych odnoszących się do danej czynności lub warunków konkretnej zawartej umowy:
1. nieważność danej czynności prawnej – podpisanej umowy czy np. złożonego oświadczenia o rozwiązaniu umowy (np. w przypadku umowy leasingu czy w przypadku zgłoszenia podwykonawcy inwestorowi w umowach o roboty budowlane (jak również sprzeciw inwestora w tym zakresie),

2. ograniczenia w zakresie możliwości udowadniania okoliczności objętych daną czynnością prawną w przypadku ewentualnego sporu sądowego (np. w przypadku umowy pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych, gdzie wymagane dla celów dowodowych jest zachowania formy dokumentowej),

3. wywołanie przez daną czynność prawną innych skutków niż wynikałoby to z jej treści (np. w przypadku umowny najmu nieruchomości zawartej na czas dłuższy niż rok, gdzie niezachowanie formy pisemnej prowadzić będzie do tego, że umowa traktowana będzie jak zawarta na czas określony).

Trzeba wreszcie wspomnieć, że w przypadku gdy zachowanie formy pisemnej okaże się konieczne, wówczas istnieje jeszcze możliwość, aby strony w miejsce spotykania się i wspólnego sygnowania danej umowy, wymieniły się egzemplarzami umowy oddzielnie podpisanymi przez każdą ze stron, tj. doręczając sobie wzajemnie egzemplarz umowy pod którym będzie się znajdował podpis jednej ze stron (bez konieczności zbierania na każdym egzemplarzu podpis obu stron umowy).

Autor: adw. Weronika Luty – Kancelaria Prawna CERTUS

Artykuł Umowy w czasach pandemii pochodzi z serwisu Kancelaria Prawna Certus.

Z całą pewnością w najbardziej komfortowej sytuacji są podmioty, które z pożądaną przezornością przewidziały możliwość wystąpienia tego rodzaju szczególnych okoliczności już przy zawieraniu umów i zastosowały odpowiednie klauzule umowne. Wszystko zależy oczywiście od warunków konkretnej umowy, ale z dużą dozą prawdopodobieństwa założyć można, że ujęte w umowie definicje i regulacje odnoszące się do pojęcia „siły wyższej” stanowić będą dostateczną podstawę do co najmniej odsunięcia w czasie – na okres faktycznej niemożności prowadzenia działalności przez dany podmiot – przyjętych na siebie zobowiązań.

Jednak nawet brak przewidzenia odpowiednich regulacji umownych nie powoduje pozbawienia ochrony strony, która z uwagi na tego rodzaju nadzwyczajne zdarzenia jak właśnie stan epidemii nie jest w stanie wywiązać się z obowiązków umownych.

Jeszcze przed przejściem do omówienia kodeksowych unormowań dotykających tej materii, wspomnieć należy, że kontrahenci przede wszystkim mają możliwość samodzielnie zainicjować wprowadzenie odpowiednich zmian i zawarcie stosownych aneksów do umów – na nowo określając swoje zobowiązania i uwzględniając w ten sposób aktualne okoliczności (np. przesuwając termin wykonania danego zlecenia/termin płatności czy też rozkładając płatność wynagrodzenia na raty). Uznać to należy za działanie o tyle uzasadnione, że nawet w wypadku gdy dany podmiot na skutek aktualnej sytuacji epidemiologicznej nie wywiąże się z przyjętych zobowiązań umownych (np. przekroczy termin wykonania zlecenia) skuteczne wyciągnie konsekwencji z zaistniałego w związku z takim stanem rzeczy opóźnienia, może i tak okazać się niemożliwe.

I tak, przechodząc w tym miejscu do regulacji funkcjonujących w powszechnie obowiązujących przepisach, a odnoszących się właśnie do tego rodzaju nadzwyczajnych okoliczności, przede wszystkim wskazać należy na podstawowe unormowanie, które odnosi się do każdego zobowiązania umownego – zawarte w art. 471 k.c.

„Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.”

Na gruncie tego przepisu, każdorazowo gdy do niewykonania danego zobowiązania dojdzie na skutek okoliczności, które pozostają niezależne od danego podmiotu – a z taką sytuacją będziemy mieli dla przykładu w przypadku odgórnego wstrzymania produkcji czy też rozchorowania się całej czy większej części załogi co finalnie doprowadzi do niezrealizowania w terminie zamówienia – poszkodowany takim stanem rzeczy podmiot nie będzie ponosił odpowiedzialności za zaistniałe opóźnienie.

Stan epidemii może także prowadzić, a w wielu przypadkach z dużym prawdopodobieństwem będzie także prowadził do nadzwyczajnej zmiany stosunków w rozumieniu art. 357 (1) k.c.

„Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.”

W przypadku zaistnienia tego rodzaju okoliczności – zmiany stosunków skutkującej nadmiernymi trudnościami w wykonaniu danej umowy lub rażącej straty dla jednej ze stron – poszczególni kontrahenci właśnie na drodze postępowania sądowego będą mogli ubiegać się o zmianę treści tej umowy (zmianę obowiązków i praw z niej wynikających), zmianę ustalonego wynagrodzenia, a nawet rozwiązanie umowy.

Wreszcie nie sposób także pominąć, że wystąpienie tzw. siły wyższej ma istotny wpływ na bieg terminów przedawnienia, możliwość dochodzenia swoich roszczeń na drodze postępowania sądowego, a także podejmowania innych czynności procesowych w jego toku.

Przede wszystkim dotyczy to zawieszenia terminu przedawnienia w związku z zaistnieniem zjawiska siły wyższej – na czas trwania tej przeszkody – uniemożliwiającej dochodzenie swoich roszczeń przez dany podmiot. Przy czym podkreślenia wymaga, że dotyczy to zawieszenia terminów przedawnienia jedynie w stosunku do takich podmiotów i takich okoliczności danej sprawy, gdzie siła wyższa faktycznie uniemożliwiła skuteczne wyegzekwowanie swoich praw – co powoduje właśnie wydłużenie się terminu przedawnienia o okres spowodowanej takimi okolicznościami niemożności.

Obowiązujące przepisy procedury cywilnej umożliwiają także zawieszenie z mocy prawa (a więc bez konieczności jakichkolwiek czynności z inicjatywy stron czy sądu) trwającego już postępowania sądowego w razie zaprzestania czynności przez sąd wskutek siły wyższej.

Jak się wydaje, z punktu widzenia uczestników postępowania sądowego zdecydowanie istotniejszą regulacją może okazać się przepis art. 168 k.p.c. – umożliwiający ubieganie się o przywrócenie terminu do danej czynności sądowej. Wyjaśniając znaczenie tej regulacji na przykładzie osoby która znajdzie się na obowiązkowej kwarantannie i z tego powodu nie będzie w stanie w terminie 14 dni złożyć sprzeciwu od otrzymanego nakazu zapłaty – podać należy, że już po ustaniu takiej przeszkody osoba ta w ciągu 7 najbliższych dni może złożyć wniosek o przywrócenie terminu do tej czynności, co w praktyce umożliwi skuteczne zakwestionowanie otrzymanego orzeczenia. Trzeba jednak wspomnieć, że jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu, w ciągu wspominanych 7 dni, strona zobowiązana jest także do dokonania danej czynności procesowej – czyli w przywołanym przykładzie złożenia sprzeciwu wraz z wszelkimi zarzutami, twierdzeniami i dowodami – co powoduje konieczność dość sprawnego działania.

Na koniec, przypominając, że każde orzeczenie, nawet najbardziej poprawne pod kątem formalnym, winno także odpowiadać uniwersalnej zasadzie sprawiedliwego orzekania, trzeba wspomnieć, że w warunkach tak wyjątkowych jak aktualne, pomocna może okazać się także ogólna klauzula zasad współżycia społecznego. W wielu sytuacjach to właśnie zasady współżycia społecznego (w formie odpowiednio sformułowanego zarzutu procesowego) będą bowiem mogły posłużyć jako narzędzie do obrony uzasadnionych interesów pozwanych stron.

Autor: adw. Weronika Luty – Kancelaria Prawna Certus

Artykuł Stan epidemii jako siła wyższa pochodzi z serwisu Kancelaria Prawna Certus.