Alimenty na małżonka – kiedy przysługują i od czego zależy ich wysokość?

Decyzja o rozwodzie wiąże się nie tylko z zakończeniem małżeństwa, ale również z koniecznością uregulowania wielu kwestii prawnych i finansowych. Jedną z nich są alimenty na małżonka, których przyznanie zależy od okoliczności konkretnej sprawy, w tym od sposobu orzeczenia rozwodu oraz sytuacji majątkowej byłych małżonków.

Przed podjęciem decyzji o wniesieniu pozwu warto przeanalizować, czy w danym przypadku może powstać obowiązek alimentacyjny wobec drugiego małżonka oraz jak sąd ustala wysokość alimentów.

Obowiązek alimentacyjny między małżonkami w trakcie trwania małżeństwa

Obowiązek wzajemnego wspierania się finansowo istnieje już w czasie trwania małżeństwa. Wynika on z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym każdy z małżonków powinien przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny odpowiednio do swoich możliwości zarobkowych i majątkowych.

Jeżeli jeden z małżonków uporczywie uchyla się od tego obowiązku, sąd – na podstawie art. 28 KRiO – może nakazać, aby jego wynagrodzenie za pracę było w całości lub w części przekazywane drugiemu małżonkowi.

W praktyce oznacza to, że obowiązek alimentacyjny może zostać nałożony jeszcze przed rozwodem, najczęściej w okresie faktycznej separacji, gdy jeden z małżonków pozostawia rodzinę bez środków niezbędnych do utrzymania.

Alimenty na małżonka po rozwodzie bez orzekania o winie

Jeżeli sąd orzeka rozwód bez wskazywania winnego rozpadu pożycia, były małżonek może domagać się alimentów wyłącznie wtedy, gdy znajduje się w niedostatku.

Niedostatek oznacza sytuację, w której osoba nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich podstawowych, usprawiedliwionych potrzeb życiowych.

W takim przypadku sąd bada przede wszystkim:

1.  sytuację finansową osoby ubiegającej się o alimenty,
2.  możliwości zarobkowe i majątkowe drugiego małżonka,
3.  zakres usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego.

Warto podkreślić, że w tej sytuacji wysokość alimentów ma zapewnić jedynie zaspokojenie podstawowych potrzeb. Nie służy natomiast wyrównaniu poziomu życia byłych małżonków.

Alimenty na małżonka po rozwodzie z wyłącznej winy jednego z małżonków

Inaczej wygląda sytuacja, gdy sąd orzeka rozwód z wyłącznej winy jednego z małżonków.

Wówczas niewinny małżonek nie musi wykazywać niedostatku. Wystarczy, że rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej.

Dotyczy to między innymi osób, które przez lata zajmowały się prowadzeniem domu i wychowywaniem dzieci, rezygnując z rozwoju zawodowego. Jeżeli po rozwodzie ich możliwości finansowe znacząco odbiegają od sytuacji małżonka wyłącznie winnego rozpadu małżeństwa, sąd może zasądzić alimenty na małżonka, których celem będzie częściowe wyrównanie poziomu życia.

Przy ustalaniu świadczenia sąd analizuje m.in.:

• różnicę w dochodach byłych małżonków,
• ich możliwości zarobkowe,
• dotychczasowy standard życia,
• wpływ rozwodu na sytuację materialną małżonka niewinnego.

W takich sprawach wysokość alimentów jest często wyższa niż w przypadku rozwodu bez orzekania o winie.

O różnicach pomiędzy rozwodem z orzekaniem o winie lub bez – przeczytasz w tym artykule: https://kancelaria-certus.pl/rozwod-z-orzekaniem-o-winie-czy-bez-co-wybrac/ 

Jak ustalana jest wysokość alimentów na małżonka?

Nie istnieje jedna ustawowa kwota alimentów. Wysokość alimentów zawsze ustalana jest indywidualnie.

Sąd bierze pod uwagę przede wszystkim:

• usprawiedliwione potrzeby osoby uprawnionej,
• możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego,
• stopień pogorszenia sytuacji materialnej po rozwodzie,
• zakres winy w rozpadzie małżeństwa.

Każda sprawa rozpatrywana jest odrębnie, dlatego ostateczna wysokość świadczenia zależy od okoliczności konkretnego przypadku.

Kiedy wygasa obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka?

Obowiązek alimentacyjny nie zawsze trwa bezterminowo.

Może on ustać, jeżeli:

1.  sytuacja finansowa uprawnionego znacząco się poprawi,
2.  były małżonek zawrze nowy związek małżeński,
3.  sąd uzna, że dalsze płacenie alimentów nie jest uzasadnione.

W takich sytuacjach zobowiązany może wystąpić do sądu z pozwem o obniżenie alimentów lub o uchylenie obowiązku alimentacyjnego.

Czy alimenty na małżonka muszą zostać zasądzone w wyroku rozwodowym?

Nie. Roszczenie o alimenty na małżonka może zostać zgłoszone także po zakończeniu postępowania rozwodowego.

W przypadku rozwodu bez orzekania o winie były małżonek, który popadnie w niedostatek już po rozwodzie, może wystąpić z pozwem o alimenty. Co do zasady roszczenie to można zgłosić w ciągu pięciu lat od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, choć w wyjątkowych okolicznościach sąd może ten termin wydłużyć.

Natomiast gdy rozwód został orzeczony z wyłącznej winy jednego z małżonków, obowiązek alimentacyjny może trwać bezterminowo. Wygasa on przede wszystkim z chwilą zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa.

Podsumowanie

Prawo do alimentów między byłymi małżonkami zależy przede wszystkim od sposobu orzeczenia rozwodu oraz sytuacji życiowej i majątkowej stron. Zarówno obowiązek alimentacyjny, jak i wysokość alimentów są każdorazowo oceniane przez sąd na podstawie indywidualnych okoliczności sprawy.

Jeżeli zastanawiasz się, czy w Twojej sytuacji możliwe jest uzyskanie alimentów na małżonka lub chcesz ustalić, jakie konsekwencje finansowe może mieć rozwód, skontaktuj się z naszą kancelarią tel. 512 466 221 Pomożemy Ci przygotować strategię prowadzenia sprawy, zgromadzić niezbędne dowody oraz będziemy reprezentować Cię przed sądem. Skutecznie wspieramy naszych Klientów na każdym etapie postępowania rozwodowego.

Autor: apl. radc. Aleksandra Warszewska-Waszak