Nowe uprawnienia PIP – czy umowa zlecenie lub B2B może zostać zamieniona na etat?

Prezydent podpisał nowelizację ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), która może istotnie wpłynąć na rynek pracy w Polsce. Nowe przepisy dają inspektorom PIP realne narzędzia do przekształcania umów cywilnoprawnych np. umowy zlecenia czy B2B w umowy o pracę.
Choć ustawa została skierowana do tzw. kontroli następczej przez Trybunał Konstytucyjny, nie blokuje to jej wejścia w życie. Oznacza to, że nowe regulacje zaczną obowiązywać po upływie vacatio legis.

Na czym polegają nowe uprawnienia PIP?
Najważniejsza zmiana polega na tym, że inspektor PIP będzie mógł:
• ocenić charakter współpracy między stronami,
• uznać, że dana umowa cywilnoprawna spełnia cechy stosunku pracy,
• zobowiązać strony do zawarcia umowy o pracę.

Co istotne — nowe przepisy wprowadzają dwuetapową procedurę.
Krok 1: zalecenie zmiany umowy
Jeżeli inspektor uzna, że współpraca ma cechy stosunku pracy, w pierwszej kolejności wyda zalecenie zawarcia umowy o pracę.
To oznacza, że strony będą miały możliwość dobrowolnego dostosowania swojej relacji do przepisów.
Krok 2: decyzja administracyjna
Jeżeli strony nie zastosują się do zalecenia, inspektor wyda decyzję administracyjną, która:
• przekształci umowę cywilnoprawną w umowę o pracę,
• wywoła skutki prawne od momentu jej wydania.
Od takiej decyzji będzie przysługiwało odwołanie.

Jakie są skutki przekształcenia umowy?
Zmiana formy zatrudnienia oznacza konkretne konsekwencje — zarówno dla pracownika, jak i pracodawcy.
Po wydaniu decyzji:
• powstaje stosunek pracy,
• pojawiają się obowiązki w zakresie składek ZUS,
• zmienia się sposób rozliczeń podatkowych,
• pracownik zyskuje uprawnienia pracownicze (np. urlop, ochrona przed zwolnieniem).

Czy to dobra zmiana? – praktyczna ocena
Z jednej strony nowelizacja ma swoje wyraźne zalety – może uporządkować sytuacje, w których umowy cywilnoprawne były nadużywane (ograniczenie tzw. „pozornego B2B”), z drugiej strony budzi wątpliwości – ponieważ nie zawsze takie umowy są problemem. Często są one wybierane świadomie, np. ze względu na większą elastyczność czasu pracy czy tez możliwość pracy dla kilku podmiotów.

Dotychczas to sąd pracy rozstrzygał takie spory – najczęściej na wniosek pracownika.
Po zmianach decyzja może zostać podjęta administracyjnie przez PIP, nawet jeśli żadna ze stron nie zgłasza zastrzeżeń.
To rodzi ryzyko ingerencji w relacje, które były dobrowolne i korzystne dla obu stron.

Co oznacza zmiana ustawy dla przedsiębiorców i pracowników?
Nowe przepisy oznaczają konieczność większej ostrożności przy zawieraniu umów.
Dla przedsiębiorców:
• warto przeanalizować aktualne modele współpracy,
• sprawdzić, czy nie spełniają one cech stosunku pracy,
• przygotować się na ewentualne kontrole PIP.
Dla pracowników i współpracowników:
• pojawia się dodatkowa ochrona,
• ale też ryzyko utraty elastyczności współpracy.

Podsumowanie
Nowelizacja ustawy o PIP to krok w stronę większej kontroli nad formami zatrudnienia. Może ona pomóc wyeliminować nadużycia, ale jednocześnie ingeruje w relacje, które dotychczas były swobodnie kształtowane przez strony.
W najbliższym czasie kluczowe będzie to, jak nowe przepisy będą stosowane w praktyce.

Autor: apl. radc. Aleksandra Warszewska