Przysposobienie – powszechnie nazywane adopcją, jest jedną z najważniejszych instytucji prawa rodzinnego. Choć w języku codziennym częściej używa się określenia „adopcja”, to właśnie termin przysposobienie funkcjonuje w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Na czym polega przysposobienie? Kto może przysposobić dziecko? Czy zgoda rodziców biologicznych jest zawsze konieczna? Wyjaśniamy najważniejsze kwestie.
Kogo można przysposobić?Zgodnie z obowiązującymi przepisami przysposobić można wyłącznie osobę małoletnią. Sąd orzeka o przysposobieniu wyłącznie wtedy, gdy jest ono zgodne z dobrem dziecka oraz odpowiada jego potrzebom.
Dobro małoletniego stanowi podstawową zasadę, którą kieruje się sąd na każdym etapie postępowania.
Kto może przysposobić dziecko?Przysposobić dziecko może osoba, która:
- posiada pełną zdolność do czynności prawnych,
- daje rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków rodzicielskich,
- ukończyła szkolenie organizowane przez ośrodek adopcyjny.
Istotne znaczenie ma również odpowiednia różnica wieku pomiędzy przysposabiającym a dzieckiem.
Przysposobienia mogą dokonać wspólnie małżonkowie. Jeżeli adopcji chce dokonać tylko jeden z nich, co do zasady wymagana jest zgoda drugiego małżonka.
Jak przebiega procedura przysposobienia?Przysposobienie następuje wyłącznie na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego wydanego na wniosek osoby ubiegającej się o adopcję (art. 117 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
W niektórych przypadkach konieczne jest uzyskanie dodatkowych zgód.
Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, do skutecznego przysposobienia wymagana jest również jego zgoda.
Co do zasady potrzebna jest także zgoda rodziców biologicznych. Nie jest ona jednak konieczna, jeżeli:
- zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej,
- są nieznani,
- porozumienie się z nimi jest niemożliwe.
Rodzice biologiczni mogą wyrazić tzw. zgodę blankietową, czyli zgodę na przysposobienie dziecka bez wskazania osoby, która będzie je adoptować.
Jeżeli natomiast chcą wskazać konkretnego przyszłego przysposabiającego, może to być wyłącznie osoba spokrewniona z dzieckiem. Przepisy dopuszczają również możliwość wskazania małżonka jednego z rodziców.
Taką zgodę można wyrazić dopiero po upływie sześciu tygodni od narodzin dziecka, aby decyzja została podjęta w sposób świadomy i przemyślany.
Okres osobistej stycznościPrzed wydaniem orzeczenia sąd może ustanowić okres osobistej styczności pomiędzy dzieckiem a przyszłymi rodzicami adopcyjnymi.
W tym czasie dziecko przebywa z przysposabiającymi, a przebieg tego okresu pozostaje pod nadzorem ośrodka adopcyjnego. Celem jest ocena, czy planowane przysposobienie będzie służyło dobru dziecka.
Jakie są skutki przysposobienia?Orzeczenie przysposobienia wywołuje daleko idące skutki prawne. W szczególności:
- między dzieckiem a przysposabiającym powstaje taki sam stosunek prawny jak między rodzicem a dzieckiem,
- dziecko nabywa prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa,
- skutki przysposobienia obejmują również zstępnych przysposobionego,
- co do zasady ustają prawa i obowiązki wynikające z dotychczasowych więzi rodzinnych,
- dziecko otrzymuje nazwisko zgodnie z rozstrzygnięciem sądu i obowiązującymi przepisami.
Rozwiązanie przysposobienia jest możliwe jedynie wyjątkowo.
Sąd opiekuńczy może orzec o jego rozwiązaniu na wniosek przysposabiającego albo przysposobionego, jeżeli istnieją ważne powody, a rozwiązanie nie pozostaje w sprzeczności z dobrem małoletniego dziecka.
Rozwiązanie przysposobienia nie jest dopuszczalne po śmierci jednej ze stron, chyba że postępowanie zostało wszczęte jeszcze za jej życia.
Przepisy nie przewidują również możliwości rozwiązania przysposobienia całkowitego.
Przysposobienie całkowite i niepełne – najważniejsze różnicePolskie prawo wyróżnia dwa podstawowe rodzaje przysposobienia.
Przysposobienie całkowite
Przy przysposobieniu całkowitym dziecko staje się pełnoprawnym członkiem rodziny adopcyjnej. Powstają więzi prawne nie tylko z rodzicami adopcyjnymi, ale również z ich krewnymi.
Przysposobienie niepełne
Przy przysposobieniu niepełnym stosunek prawny powstaje wyłącznie między dzieckiem a przysposabiającym. Nie obejmuje pozostałych członków jego rodziny.
W określonych przypadkach możliwe jest przekształcenie przysposobienia niepełnego w całkowite.
Jeżeli jednak rodzice biologiczni wyrazili zgodę blankietową na przysposobienie, możliwe jest wyłącznie przysposobienie całkowite.
PodsumowaniePrzysposobienie to nie tylko procedura przewidziana przez przepisy prawa, ale przede wszystkim instytucja mająca zapewnić dziecku bezpieczne, stabilne i trwałe środowisko rodzinne. Każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie, a nadrzędnym kryterium pozostaje dobro małoletniego.
Autor: apl. radc. Aleksandra Warszewska-Waszak
